ΡΑΪΝΕΡ ΜΑΡΙΑ ΡΙΛΚΕ – ΤΑ ΣΟΝΕΤΑ ΣΤΟΝ ΟΡΦΕΑ – ΠΑΤΑΚΗΣ 2025 [μτφ ΜΑΡΙΑ ΤΟΠΑΛΗ]

ΤΑ ΣΟΝΕΤΑ ΣΤΟΝ ΟΡΦΕΑ
Δίγλωσση έκδοση
ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΡΑΪΝΕΡ ΜΑΡΙΑ ΡΙΛΚΕ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ – ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΜΑΡΙΑ ΤΟΠΑΛΗ

Ολοκληρώνοντας, τον Φεβρουάριο του 1922, τις Ελεγείες του Ντουίνο που, από δημιουργική άποψη, τον
στοίχειωσαν επί δεκαετία, «ανάβρυσαν», όπως γράφει ο ίδιος, «από την άκρη του μολυβιού του, απρόσμενα»,
σε έναν ποιητικό πυρετό λίγων ημερών, τα 55 αριστουργηματικά σονέτα που, στον τίτλο του έργου, ο Ρίλκε τα
απηύθυνε στον μυθικό γενάρχη της ποίησης, τον Ορφέα. Κυκλοφόρησαν το 1923, μαζί με τις Ελεγείες, που
συγκαταλέχθηκαν στα κορυφαία έργα του ευρωπαϊκού μοντερνισμού.
Ο Ορφέας, ο μυθικός τραγουδιστής του οποίου η μουσική μπορούσε ακόμη και να πείσει τον Πλούτωνα να
απελευθερώσει την Ευρυδίκη από τον κάτω κόσμο, βρίσκει παρηγοριά για την ατελή ζωή μας στην
καλλιτεχνική εμπειρία. Τα σονέτα που του αφιερώνει ο Ρίλκε διερευνούν τη σχέση της τέχνης και της ποίησης
με τη ζωή μετά το τέλος του ρομαντισμού και υπό την επίγνωση της κυριαρχίας του τεχνολογικού πολιτισμού.
Τα Σονέτα στον Ορφέα τα λάτρεψαν οι αναγνώστες και παραμένουν επιδραστικά μέχρι σήμερα στην ποίηση.
«Στα Σονέτα» γράφει ο οξφορδιανός θεωρητικός και κριτικός της λογοτεχνίας C.M. Bowra, «ο Rilke δείχνει τι
σήμαινε γι’ αυτόν η ποίηση, τι πήρε και τι ήλπιζε από αυτήν».
Ο γερμανόφωνος ποιητής Ράινερ Μαρία Ρίλκε (1875-1926) γεννήθηκε στην Πράγα. Γιος ενός πρώην
στρατιωτικού και μιας γυναίκας των κοσμικών κύκλων της εποχής, δεν έζησε ιδιαίτερα ευτυχισμένα παιδικά και
εφηβικά χρόνια. Η παιδεία του υπήρξε ανοργάνωτη και αποσπασματική. Αρχικά ακολουθεί στρατιωτική
εκπαίδευση, όμως αδυνατεί να προσαρμοστεί και τελικά, λόγω εύθραυστης κράσης, την εγκαταλείπει.
Επιστρέφει στην Πράγα, όπου έρχεται αντιμέτωπος με το διαζύγιο των γονιών του, ξεκινά ιδιαίτερα μαθήματα
για να εισαχθεί στο πανεπιστήμιο και συγκεντρώνεται στις σπουδές του. Το 1895 εγγράφεται στο Πανεπιστήμιο
του Καρόλου και διδάσκεται λογοτεχνία, ιστορία της τέχνης, φιλοσοφία και, για ένα εξάμηνο, νομικά. Συνεχίζει
τις σπουδές του στο Μόναχο και στο Βερολίνο. Ταξιδεύει ακατάπαυστα σε όλη την Ευρώπη και εκδίδει την
πρώτη του ποιητική συλλογή το 1894, υπό την επιρροή του ρομαντισμού αλλά και της παράδοσης του
γερμανικού δημοτικού τραγουδιού. Την ίδια χρονιά γνωρίζει την κατά 15 χρόνια μεγαλύτερή του διανοούμενη
και μαθήτρια του Φρόυντ Λου Αντρέας-Σαλομέ και συνδέεται μαζί της. Θα επισκεφθούν μαζί τη Ρωσία, την
οποία ο Ρίλκε θα θεωρήσει πνευματική του πατρίδα. Καρπός των επισκέψεών του στη Ρωσία είναι το Ωρολόγιον
(1905). Το 1901 παντρεύεται τη γλύπτρια Κλάρα Βέστχοφ και την ίδια χρονιά γεννιέται η κόρη τους Ρουθ.
Εγκαθίσταται στο Παρίσι, το γεωγραφικό και καλλιτεχνικό του επίκεντρο για δώδεκα περίπου χρόνια, όπου
συνδέεται στενά με τον Ροντέν και εξελίσσει ένα νέο ύφος ακραίας γλωσσικής και λυρικής εκλέπτυνσης, το
όποιο αντανακλάται στα Νέα ποιήματα (1907-1908) και στις Αναμνήσεις του Μάλτε Λάουριντς Μπρίγκε (1910).
Περιέρχεται σε δημιουργική κρίση και βαθύτατη κατάθλιψη έως το 1922, οπότε εν μέσω δημιουργικού
παροξυσμού ολοκληρώνει τις Ελεγείες του Ντουίνο (1923· Εκδόσεις Πατάκη, 2011, μετάφραση-σχόλια-
επίμετρο: Μαρία Τοπάλη), που συνέλαβε σε μια στιγμή διαύγειας το 1912 στην Ιταλία. Σε διάστημα λίγων
μόλις ημερών γράφει, στο περιθώριο της σύνθεσης των Ελεγειών, τα Σονέτα στον Ορφέα (1923), εμπνευσμένα
από τον θάνατο ενός νεαρού κοριτσιού. Τα δύο αυτά έργα θα θεωρηθούν τα ποιητικά του αριστουργήματα και
θα του χαρίσουν διεθνή φήμη. Ο Ρίλκε έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του στο ελβετικό Μυζό, κοντά στη
λίμνη της Γενεύης, και πέθανε στις 29 Δεκεμβρίου του 1926 στο σανατόριο του Βαλμόν στην Ελβετία από
λευχαιμία

ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ ΙΟΥΝΙΟΣ 2025